أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
113
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
اعظم و Ke تعديل روز درازترين روز براى هريك از آغاز و ميانه و پايان اقليمها باشد ، پهناهاى اقليمها بنابر آنچه دربارهء بيرون آوردن عرض از راه قوس روز گفتيم ، بهدست مىآيد . و نيز ، اگر ABGD [ شكل 24 ] دايرهء نصف النّهار با مركز e ، و Ae فصل مشترك ميان آن و معدّل النّهار ، و DZ فصل مشترك ميان آن و مدار [ خورشيد ] و BG فصل مشترك ميان آن و افق باشد ، چون از قطب معدّل النّهار T خط THe را بگذرانيم ، He جيب ميل مدار مىشود ، و Ze جيب گشادگى مشرق ، و HZ جيب تعديل روز در مدار بر آن فرض كه HD جيب كلّى باشد . و چون اندازهء HD را به اجزاى ( درجات ) دايرهء بزرگ و جيب آنها تحويل كنيم ، چنان مىشود كه HD جيب تمام ميل [ شكل 24 ] مدار باشد : چه اگر جيب تعديل روز را بهدست آوريم ، HZ مىشود ، و نسبت آن به جيب كلّى HD ، همچون نسبت HZ تحويل شده است به جيب تمام ميل مدار HD . بههمين جهت جيب تعديل روز را در جيب تمام ميل مدار ضرب و حاصل را بر جيب كلّى تقسيم مىكنيم تا HZ تحويل شده بهدست آيد . Ze وتر مثلّث قائم الزّاويهاى است كه HZ و He اضلاع آنند ، و نسبت Ze به HZ همچون نسبت eT به TK يعنى جيب [ قوس ] TG است . پس چون هريك از HZ تحويل شده و He را در خود ضرب و حاصل جمع اين دو مجذور را بر جذر مجموع آنها تقسيم كنيم ، جيب عرض بلد و اقليم